• ????????
• เกี่ยวกับเรา
• ทำเนียบนักวิจัย
• คำถามที่พบบ่อย
• ติดต่อเรา
• แผนผังเว็บไซท์

วังวนของทหารในการเมืองไทย : ศึกษาผ่านโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิ (ตอนที่ 3 - จบ)

ภายหลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ พ.ศ. 2535 ดูเหมือนบทบาทของทหารจะลดลงไปจากฉากหน้าของการเมืองไทย แต่ถ้าพิจารณากันอย่างถ่องแท้แล้ว ผู้เขียนพบว่าทหารยังคงมีบทบาทอยู่มากในกระบวนการกำหนดนโยบายของไทยเป็นอย่างมากโดยเฉพาะยิ่งการก่อสร้างสนามบินหนองงูเห่า ทหารเข้าแทรกแซง หรือมีอิทธิพลในการกำหนดนโยบายดังกล่าวผ่านองค์กรที่ทำหน้ารับผิดชอบโครงการดังกล่าวนี้โดยตรง ซึ่งก็คือ การท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย (ทอท.)

หากพิจารณาจากผู้บริหารของการท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 ซึ่งเป็นปีที่มีการจัดตั้งหน่วยงานดังกล่าวแล้ว พบว่าผู้ว่าการท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย 7 ใน 12 คนมาจากกองทัพอากาศทั้งสิ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงระยะเวลา 12 ปี แรก กองทัพอากาศส่งนายพลเข้าเป็นผู้ว่าการท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย 6 คนติดต่อกัน ได้แก่ พลอากาศโท ไสว ช่วงสุวนิช, พลอากาศเอก สมบุญ ระหงส์, พลอากาศเอก ถาวร เกิดสินธ์ุ, พลอากาศเอก ชนินทร์ จันทรุเบกษา, พลอากาศเอก นิพนธ์ สาครเย็น, พลอากาศเอก เทอดศักดิ์ สัจจะรักษ์ นอกจากนี้ ผู้วิจัยยังพบว่า ผู้บริหารและคณะกรรมการของ บริษัท ท่าอากาศยานสากลกรุงเทพแห่งใหม่ จำกัด (บทม.) ที่จัดตั้งขึ้นตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 16 พ.ค. 2538 ซึ่งเป็นบริษัทที่จัดตั้งขึ้นเพื่อรับผิดชอบโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิ ก็ล้วนแล้วแต่มาจากองทัพอากาศอยู่เป็นจำนวนมาก

ระหว่างปี พ.ศ. 2535 จนกระทั่งถึง พ.ศ. 2544 ก่อนการเข้าสู่อำนาจของพรรคไทยรักไทย และ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร รูปแบบการแทรกแซงของทหารต่อกระบวนการทางการเมืองของไทยเปลี่ยนแปลงไปจากการเข้ามามีบทบาทในการเมืองอย่างตรงไปตรงมาบนฉากหน้าการเมืองไทย กลายมาเป็นการแทรกแซงผ่านระบบราชการที่หลบซ่อนตัวอยู่เบื้องหลัง และยังคงไว้ซึ่งอิทธิพลในการกำกับดูแล อย่างไรก็ดี บทบาทของทหารต่อกระบวนการทางการเมืองในการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิดูจะลดน้อยลงไปอย่างถนัดตา เมื่อพรรคไทยรักไทยเข้าสู่อำนาจการเมืองไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 รัฐบาลเลือกตั้งโดยพรรคไทยรักไทยกลายมาเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการผลักดันโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิแทนกองทัพ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ และพรรคไทยรักไทย เดินหน้าโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิไปอย่างรวดเร็วภายใต้ “ข่าวคาว” ความไม่ชอบมาพากลในการประมูลงานส่วนต่างๆ ของสนามบิน ไม่ว่าจะเป็น งานก่อสร้างอาคารผู้โดยสาร งานระบบสายพานลำเลียงกระเป๋าและวัตถุระเบิด งานระบบไฟฟ้า ท่อร้อยสายไฟ และเครื่องปั่นไฟ งานทางวิ่งและทางขับ และการประมูลพื้นที่ร้านค้าปลอดภาษีภายในอาคารผู้โดยสาร เป็นต้น

กองทัพจากที่เคยมีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้กำหนดนโยบายดังกล่าวไม่ว่าจะในทางตรง (อย่างในสมัยจอมพลสฤษดิ์ จนถึงสมัย รสช.) หรือ ทางอ้อม (หลังพฤษภาทมิฬ – พ.ศ. 2544) กลายมาเป็นผู้ถูกกระทำและผู้ถูกแทรกแซง ผลประโยชน์จำนวนมหาศาลของโครงการถูกกลุ่มทุนขนาดใหญ่ของนักการเมืองร่วมมือ และประสานประโยชน์กันโดยอาศัยกลไกของระบบราชการเป็นเครื่องมือ อีกทั้งยังจำกัดบทบาทของกองทัพในกระบวนการทางการเมือง และการกำหนดนโยบายที่มีมาอยู่อย่างต่อเนื่องอย่างนานหลายทศวรรษอย่างสิ้นเชิง นอกจากการถูกจำกัดบทบาทดังกล่าวแล้ว กองทัพยังถูกแทรกแซงจากฝ่ายการเมืองในหลายประการดังเช่น กรณีการโยกย้ายนายทหารประจำปีที่ค่อยๆ สร้างความไม่พอใจให้กับกองทัพมาโดยตลอดในระหว่างที่ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ และพรรคไทยรักไทยอยู่ในอำนาจ การก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิมีความคืบหน้ามากขึ้นเป็นลำดับจนกระทั่งรัฐบาลไทยรักไทยได้กำหนดวันเปิดใช้สนามบินสุวรรณภูมิอย่างเป็นทางการไว้ในวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2549

อย่างไรก็ตามยังไม่ทันที่ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ จะได้เป็นผู้เปิดใช้สนามบินดังกล่าว กองทัพก็กลับเข้ามาสู่กระบวนการทางการเมืองไทยอีกครั้งเมื่อ พล.อ.สนธิ บุญญรัตนกลิน ผู้บัญชาการทหารบก ทำการรัฐประหารรัฐบาลของ พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร เมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2549 ก่อนกำหนดการเปิดใช้สนามบินอย่างเป็นทางการเพียง 9 วัน ถือเป็นการสิ้นสุดยุคที่ทหารถูกจำกัดบทบาทและอิทธิพลต่อการเมืองไทยมาเป็นระยะเวลา 6 ปี การกลับเข้ามาของทหารในครั้งนี้ ทำให้ทหารเข้ามามีบทบาทในการกำหนดนโยบายสุวรรณภูมิโดยตรงอีกครั้ง และเป็นครั้งที่มีบทบาทมากที่สุดยุคหนึ่งนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2503 เป็นต้นมา กล่าวคือ มีการแต่งตั้งนายทหารจำนวนมากเข้าไปดำรงตำแหน่งในหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับนโยบายสุวรรณภูมิหลายตำแหน่ง เช่น พล.อ.อ.ชลิต พุกผาสุข ผู้บัญชาการทหารอากาศ และรองหัวหน้าคณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (คปค.) คนที่ 1 ได้รับการแต่งตั้งเป็นดำรงตำแหน่งประธานกรรมการบริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) และเป็นผู้ดูแลการเปิดใช้สนามบินสุวรรณภูมิในวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2549

นอกจากนี้ รัฐบาลของ พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ ยังมี พล.ร.อ.ธีระ ห้าวเจริญ อดีตผู้บัญชาการทหารเรือดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม พล.อ.สพรั่ง กลัยาณมิตร ผู้ช่วยเลขาธิการคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติ (คมช.) และเป็นผู้ช่วยผู้บัญชาการทหารบกได้รับการแต่งตั้งให้เป็นประธานบอร์ดการท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย (ทอท.) เป็นต้น

จากการสัมภาษณ์ข้าราชการระดับสูงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับโครงการ พบว่า สาเหตุของการทำรัฐประหารเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2549 นั้น ส่วนหนึ่งก็มาจากโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิที่ทหารต้องการกลับเข้ามามีบทบาทอีกครั้งในกระบวนการทางการเมืองต่อโครงการดังกล่าวซึ่งทหารเคยมีบทบาท และอิทธิพลมาก่อนเป็นระยะเวลายาวนานหลายทศวรรษ เรื่องนี้ได้รับการพิสูจน์ภายหลังต่อมาจากหลายกรณีที่ คปค. พยายามเข้าไปตรวจสอบความไม่ชอบมาพากลทั้งหลายในโครงการ คปค.ได้ตั้งคณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ (คตส.) ขึ้นเพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นที่เกิดขึ้นในรัฐบาลพรรคไทยรักไทย ซึ่งพบว่า คตส. ได้หยิบยกคดีที่เกี่ยวข้องกับโครงการสนามบินสุวรรณภูมิอย่างน้อย 2 คดีขึ้นมาพิจารณา คือ คดีกรณีจัดซื้อจัดจ้างปรับเปลี่ยนสายพานลำเลียงกระเป๋าสัมภาระผู้โดยสาร และเครื่องตรวจสอบวัตถุระเบิดซีทีเอ็กซ์ และคดีกรณีจัดจ้างวางท่อร้อยสายไฟฟ้าใต้ดินภายในท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ นอกจากนี้ รัฐบาลของ พล.อ.สุรยุทธ์ และสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ที่ได้รับการแต่งตั้งโดย คปค.) ยังได้ทำการตรวจสอบข้อเท็จจริงหลายกรณีในสนามบินสุวรรณภูมิ เช่น กรณีทางวิ่ง และทางขับของสนามบินเกิดรอยแตกร้าวทั้งที่เพิ่งเปิดใช้สนามบินได้ไม่กี่เดือน หรือกรณีตรวจสอบพื้นที่ร้านค้าปลอดภาษีภายในอาคารผู้โดยสารของสนามบิน เป็นต้น

ที่กล่าวมาทั้งหมดจะเห็นได้ว่า “ทหาร” เป็นผู้มีบทบาททั้งทางตรงและทางอ้อมในการกำหนดนโยบายในการสร้างสนามบินสุวรรณภูมิมาโดยตลอดตั้งแต่ยุคริ่เริ่มโครงการ โดยเป็นรัฐบาลทหารผู้ดำริแนวคิดในการก่อสร้างทั้งที่ผลการศึกษาบ่งชี้ว่าสนามบินแห่งใหม่เป็นเรื่องของอนาคตในระยะยาว รัฐบาลทหารเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการเวนคืนและซื้อที่ดินเกือบ 20,000 ไร่ รัฐบาลทหารเป็นผู้เร่งรัดผลักดันให้ บริษัท นอร์ทรอป แห่งสหรัฐอเมริกาเข้ามารับสัมปทานก่อสร้างสนามบินซึ่งจะผูกขาดกิจการพาณิชย์ภายในสนามบินเป็นเวลา 20 ปี กองทัพเป็นผู้คัดค้านคนสำคัญมิให้รัฐบาลเลือกตั้งดำเนินการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ในยุคที่ทหารมิได้เป็นผู้ใช้อำนาจโดยตรง รัฐบาลในยุครสช.เป็นผู้อนุมัติโดยลงมติคณะรัฐมนตรีประวัติศาสตร์ให้มีการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ที่หนองงูเห่าที่ล่าช้ามาเป็นเวลาหลายสิบปี หรือแม้กระทั่งการเปิดใช้สนามบินก็เปิดใช้ในยุคที่ทหารเข้ามามีอิทธิพลโดยตรงต่อระบบการเมืองของไทย

การทำรัฐประหารปี พ.ศ. 2549 การเปิดใช้สนามบิน และการรื้อฟื้นเรื่องอื้อฉาวที่เกิดขึ้นในการก่อสร้างสนามบินเป็นการตอกย้ำให้เห็นว่า “ทหาร” ยังคงเป็นตัวแสดงหลักที่มีอิทธิพล และบทบาทในการเมืองไทยมาตลอดระยะเวลา 50 ปีที่ผ่านมาในแต่ละยุคสมัยในรูปแบบที่แตกต่างกันทั้งโดยตรงและโดยอ้อม การศึกษากระบวนการทางการเมืองและกระบวนการกำหนดนโยบายของไทย ผ่านการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิที่ยืดเยื้อยาวนานมาเกือบ 50 ปี สามารถทำให้เราเข้าใจการเมืองไทยได้ว่า กระบวนการทางการเมืองไทยยังมิได้เปิดกว้างต่อภาคส่วน และตัวแสดงอื่นๆ เท่าใดนัก ตัวแสดงหลักทางการเมืองไทยยังคงคล้ายกับตัวแสดงทางการเมืองไทยเมื่อ 50 ปีก่อน คือ ทหาร และระบบราชการ ผ่านการสมประโยชน์กันของทั้ง 2 ฝ่าย ในขณะที่ภาคส่วน และตัวแสดงอื่นๆ เช่น นักการเมือง นักธุรกิจการเมือง นักวิชาการ ภาคประชาชน สื่อสารมวลชน อาจเข้ามามีบทบาทได้บ้างในบางช่วงบางระยะเวลาทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความอดทนของทหารในกระบวนการทางการเมืองของไทย

ผู้เขียนมองว่า การเมืองในรูปแบบต่างๆ ที่นักวิชาการทั้งหลายที่ผู้เขียนหยิบยกมาให้เห็นข้างต้นนั้น ไม่ว่าจะเป็น การเมืองแบบพหุรัฐสังคม การเมืองของนักธุรกิจการเมือง การเมืองของนักเลือกตั้ง การเมืองของกลุ่มทุนเบ็ดเสร็จ การเมืองภาคประชาชน หรือ แม้กระทั่งปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันที่เรียกกันว่า ตุลาการภิวัฒน์ หรือ ประชาภิวัฒน์นั้น อาจมีหรือเกิดขึ้นได้ แต่เป็นเพียงแค่ “ปรากฎการณ์ชั่วคราว” ในระบบการเมืองไทยเท่านั้น ในขณะที่ “การเมืองโดยทหาร” และ “การเมืองของระบบราชการ” กลับกลายเป็นสิ่งที่ “ฝังแน่น” ในระบบการเมืองไทยที่เรามิอาจปฏิเสธได้ตลอดระยะเวลา 50 ปีที่ผ่านมา

บทความโดย มรุต วันทนากร นักศึกษาปริญญาเอก
บัณฑิตวิทยาลัยเอเชีย-แปซิฟิกศึกษา มหาวิทยาลัยวาเซดะ ประเทศญี่ปุ่น

(31) ประสงค์ เลิศรัตนวิสุทธิ์ (บรรณาธิการ), ตุลาการภิวัตน์ ปฏิวัติการเมืองไทย, (กรุเทพฯ : มติชน), 2551

ก้าวใหม่ของคนพัฒนา: กรณีศึกษาชุมชนตรงข้ามโรงงานธานินทร์ เขตบางนา กรุงเทพมหานคร

ก้าวใหม่ของคนพัฒนา: กรณีศึกษาชุมชนตรงข้ามโรงงานธานินทร์ เขตบางนา กรุงเทพมหานคร ผู้แต่ง: คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พิมพ์โดย: บริษัท มิสเตอร์ก๊อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด ปีที่พิมพ์: พ.ศ. 2551 ISBN: n/a จำนวนหน้า: 150 หน้า n/a

ประสบการณ์การฝึกภาคปฏิบัติ บ้านยั้งเมิน อ.สะเมิง จ.เชียงใหม่

ประสบการณ์การฝึกภาคปฏิบัติ บ้านยั้งเมิน อ.สะเมิง จ.เชียงใหม่ ผู้แต่ง: กลุ่มนักศึกษาคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พิมพ์โดย: บริษัท มิสเตอร์ก๊อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด ปีที่พิมพ์: พ.ศ. 2551 ISBN: n/a จำนวนหน้า: 189 หน้า n/a

ทฤษฎีองค์การยุคหลังสมัยใหม่

ทฤษฎีองค์การยุคหลังสมัยใหม่ ผู้แต่ง: รศ.ดร.อัมพร ธำรงค์ลักษณ์ พิมพ์โดย: บริษัท มิสเตอร์ก๊อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด ปีที่พิมพ์: พ.ศ. 2551 ISBN: n/a จำนวนหน้า: 70 หน้า n/a

ระเบียบวิธีวิจัยทางเทคโนโลยีการศึกษา เล่มที่ 3

ระเบียบวิธีวิจัยเทคโนโลยีทางการศึกษา เล่ม 3 ผู้แต่ง: รศ.ดร.สาโรช โศภีรักข์ พิมพ์โดย: บริษัท มิสเตอร์ก๊อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด ปีที่พิมพ์: พ.ศ. 2551 ISBN: n/a จำนวนหน้า: 302 หน้า Download

เศรษฐกิจโลก…เศรษฐกิจไทย…ภาวะถดถอย…วิกฤตที่กู่ไม่กลับ

สวัสดีค่ะ… ผู้อ่านทุกท่าน มาพบกันเช่นเคยกับ Editor Talk นะค่ะ สำหรับช่วงเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา ผู้เขียนได้ติดตาม และนำเสนอเรื่องราวของพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพมาโดยตลอด พอกลับมาสู่ชีวิตประจำวัน หันมองดูเหตุบ้านการเมืองก็แถบจะหลงยุคกันทีเดียว เพราะกระแสข่าวที่ผันผวนปรวนแปรชนิดที่เรียกว่า ถ้าเผลอเป็นต้องพลาด มักจะเข้ามาทักทายกันทุกที ครั้งนี้ก็เช่นกัน กับข่าวที่ไม่ค่อยสู้จะดีนักกับเรื่องปากท้องของคนไทย ล่าสุดได้กลายเป็นปัญหาระดับโลกซะแล้ว สำหรับเรื่องเศรษฐกิจที่ย่ำแย่ กล่าวคือ ประเทศมหาอำนาจเศรษฐกิจโลก ต่างก็ตกอยู่ในสภาพ “เศรษฐกิจถดถอย” กันถ้วนหน้า หลังจากที่มีการประกาศตัวเลขจีดีพีไตรมาส 3 ออกมา ไม่ว่า สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น อังกฤษ เยอรมัน อิตาลี ยุโรป จนถึง ฮ่องกง และสิงคโปร์

สหรัฐอเมริกา มหาอำนาจเศรษฐกิจอันดับหนึ่งของโลก จีดีพีไตรมาส 3 ติดลบ 0.3 เปอร์เซ็นต์ ถือเป็นการหดตัวที่รุนแรงที่สุดในรอบ 7 ปี เนื่องจากผู้บริโภคลดการใช้จ่าย ภาคธุรกิจลดการลงทุน ภาคการเงินและอุตสาหกรรมล้มไปตามๆ กัน
ญี่ปุ่น มหาอำนาจเศรษฐกิจอันดับสองของโลก ตัวเลขจีดีพีไตรมาส 3 ที่ประกาศออกมาเมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2551 ติดลบไป 0.4 เปอร์เซ็นต์ จากที่ติดลบไป 3.7 เปอร์เซ็นต์ในไตรมาส 2 ทำให้เศรษฐกิจญี่ปุ่นก้าวสู่ภาวะถดถอยเป็นครั้งแรกในรอบ 7 ปี นับตั้งแต่ปี 2001 เป็นต้นมา
ยุโรป 27 ประเทศ วันนี้มีอย่างน้อย 15 ประเทศที่เศรษฐกิจเข้าสู่ภาวะถดถอย หลังจากจีดีพีไตรมาส 3 ติดลบไปอีก 0.2 เปอร์เซ็นต์ ต่อจากไตรมาส 2 ที่ติดลบไป 0.2 เปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้เศรษฐกิจประเทศหลักอย่าง เยอรมัน อิตาลี ซึ่งเป็นกลุ่มประเทศ จี-7 ตกอยู่ในสภาพเศรษฐกิจถดถอยเช่นกัน

คาดกันว่า วันที่ 4 ธันวาคม 2551 ธนาคารกลางยุโรปจะลดอัตราดอกเบี้ยลงมาอีกเพื่อช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจอีกทางหนึ่ง หลังจากที่อัดฉีดเงินเข้าสู่ระบบอย่างเต็มที่แต่ยังไม่อาจกระตุ้นเศรษฐกิจให้ยืนอยู่ได้ ณ วันนี้เรื่องที่น่ากลัวเป็นเรื่องภาวะ “เงินฝืด” มากกว่า “เงินเฟ้อ” และที่น่าเป็นห่วงก็คือ “คนว่างงาน” ที่จะเพิ่มมากขึ้น ซึ่งจะเป็นภาระของสังคม และนำไปสู่ปัญหาอื่นอีกมากมาย

วันวาน ซิตี้กรุ๊ป กลุ่มการเงินยักษ์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกา ก็ประกาศจะปลดคนงานอีก 53,000 คน หลังจากที่ปลดไปแล้ว 23,000 คน รวมเบ็ดเสร็จ 76,000 คน เพื่อลดค่าใช้จ่ายลง 20 เปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้หุ้นทั่วโลกร่วงระนาว

ในประเทศอังกฤษ วันนี้ มีคนว่างงานแล้ว 1.8 ล้านคน จากภาวะเศรษฐกิจที่ถดถอยอย่างรุนแรง คาดว่าปีโน้น 2010 คนอังกฤษจะว่างงานเพิ่มเป็น 2.9 ล้านคน

มองโลกแล้ว ย้อนมองดูเศรษฐกิจไทยดูบ้าง ล่าสุดไม่แพ้ต่างประเทศ เพราะตามข่าวหน้าหนังสือพิมพ์ได้รายงานว่า มีการปลดแรงงานร่วมแสนคนที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยาไปจำนวนไม่น้อย

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้สรุปภาวะเศรษฐกิจไทยในไตรมาส 3 และแนวโน้มเศรษฐกิจในไตรมาส 4 ปี 2551 รวมทั้งการประมาณการเศรษฐกิจไทยปี 2552 เสนอต่อที่ประชุมคณะกรรมการร่วมภาครัฐบาลและเอกชน (กรอ.) คาดว่าอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจในไตรมาส 3 ปี 2551 จะใกล้เคียงกับไตรมาส 2 อยู่ที่ 5.3 เปอร์เซ็นต์ ส่วนแนวโน้มเศรษฐกิจไทยในไตรมาสที่ 4 คาดว่าจะชะลอตัวต่อเนื่อง 3 ไตรมาสแรกของปี เพราะยังมีปัจจัยเสี่ยง คือ ความเชื่อมั่นที่ลดลงจากความไม่แน่นอนทางการเมือง ผลกระทบจากการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลกต่อภาคการเงิน การส่งออก และการท่องเที่ยวที่มีแนวโน้มลดลง รวมถึงแนวโน้มการจ้างงานลดลง จากการปิดกิจการ รวมถึงการลดเวลาทำงาน งดโบนัส และขึ้นเงินเดือน

ส่วนการประมาณการเศรษฐกิจไทยในปี 2552 คาดว่าเศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มชะลอตัวลง โดยครึ่งปีแรกจะได้รับผลกระทบจากวิกฤติเศรษฐกิจโลก ที่มีผลต่อการส่งออกรุนแรง ขณะที่การลงทุนของเอกชนยังชะลอตัวอย่างต่อเนื่อง แต่คาดว่าในช่วงครึ่งหลังของปีจะมีการเร่งรัดการเบิกจ่ายเงินในโครงการลงทุนของภาครัฐ และมีเม็ดเงินลงสู่รากหญ้ามากขึ้น ทำให้เศรษฐกิจโดยรวมขยายตัวดีขึ้น และคาดว่าราคาน้ำมัน ราคาสินค้าโภคภัณฑ์มีแนวโน้มลดลง ขณะที่กำลังซื้อในประเทศยังลดลง จะส่งผลให้อัตราเงินเฟ้อลดลงอยู่ที่ 2.5-3.5 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอัตราการว่างงานอยู่ที่ 1.5-2.5 เปอร์เซ็นต์ โดยเป็นการว่างงานมากกว่าปัจจุบัน 500,000-600,000 คน ทั้งนี้ในช่วง 8 เดือน ของปี 2551 มีอัตราการว่างงานอยู่ที่ 1.42 เปอร์เซ็นต์ หรือเฉลี่ย 530,000 คน จากแรงงานทั้งหมด 37.62 ล้านคน

ทั้งนี้ สศช.มองว่า ในปี 2552 มีเรื่องสำคัญที่ต้องดูแล 6 เรื่อง คือแรงงานที่ถูกเลิกจ้าง การดูแลราคาสินค้าเกษตร การรักษาเสถียรภาพราคาพลังงาน การกระตุ้นการท่องเที่ยว การเร่งรัดโครงการลงทุนขนาดใหญ่ และการเสริมสภาพคล่องให้ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (เอสเอ็มอี)

สำหรับการประมาณการเศรษฐกิจโลกปี 2552 มีแนวโน้มชะลอตัวลงอย่างชัดเจน เพราะเศรษฐกิจของประเทศหลักทั้งญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรป จะหดตัวลง ส่งผลกระทบต่อการส่งออกของประเทศในกลุ่มเอเชียอย่างรุนแรง และมีผลให้เศรษฐกิจในเอเชียชะลอตัวลง รวมถึงจีน และอินเดียด้วย โดยคาดว่าเศรษฐกิจโลกจะขยายตัวอยู่ที่ 2.0-2.5 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่ราคาน้ำมันดิบเคลื่อนไหวอยู่ที่ 60-80 เหรียญสหรัฐอเมริกาต่อบาร์เรล

ในเวลานี้ผู้เขียนไม่ต้องการจะนำเรื่องเก่ามาเล่าใหม่ เพราะคงไม่มีใครมาตั้งใจอ่านได้ทุกครั้งไป กับวิกฤตเศรษฐกิจมิได้เป็นเฉพาะประเทศไทยเท่านั้น แต่ได้ขยายไปสู่ทั่วโลก เพียงแต่คนไทยนั้นถือว่าโชคร้ายกว่าประเทศอื่นๆ ก็ตรงที่เกิดเรื่องร้ายหลายๆ เรื่องในเวลาเดียวกัน เพราะปัญหาความขัดแย้งของคนในประเทศที่หาข้อยุติไม่ได้แล้ว ปัญหาใหม่ที่ใหญ่กว่าเดิมกำลังจะถาโถม เป็นตัวกระตุ้นให้ประเทศไทยนั้นต้องพบจุดจบเร็วขึ้นหรืออย่างไร? สิ่งเหล่านี้จะไม่มีทางแก้ไขจริงหรือ? หรือเป็นเพราะคนไทยมองข้ามทางออกเพียงเพราะ คำว่า “ผู้ชนะ” คำที่สุดท้ายแล้ว มันคือ ความพ่ายแพ้ของคนไทยทุกคน…

แต่ในเรื่องร้ายๆ หากมองไปทางมุมอื่นๆ ของชีวิต เราจะพบบางสิ่งที่แฝงไปด้วยเรื่องดีๆ มีสาระ อย่างเว็บไซท์ TopScholar.org ของเราอย่างไรล่ะค่ะ (หัวเราะ) เพราะต่อให้โลกจะร้อน ปัญหาจะเยอะมากเพียงใด เหล่าทีมงานของเรา ก็คงจะทำหน้าที่เป็นสื่อที่เผยแพร่ผลงานทางวิชาการแก่ท่านผู้อ่านแบบนี้ตลอดไป เช่น คอลัมน์ชวนคิดชวนอ่าน เป็นเวทีที่เปิดโอกาสสำหรับนักเขียนรุ่นใหม่ที่กล้าคิดกล้าแสดงออกในทางที่ถูกต้อง และตอนนี้ทางเว็บไซท์ได้นำผลงานบทความเรื่อง “วังวนของทหารในการเมืองไทย…” โดย มรุต วันทนากร ที่ถ่ายทอดความรู้ด้านการเมืองผ่านทางบทความได้อย่างน่าสนใจ นอกจากนี้กระดานเสวนาข่าววิชาการเวทีที่เปิดโอกาสให้แสดงความคิดได้อย่างเต็มที่ไม่มีขีดจำกัด หรือ จะเป็นคอลัมน์ผลงานวิชาการที่ตีพิมพ์ใหม่ล่าสุด ซึ่งได้รวบรวมผลงานวิชาการใหม่ๆไว้ให้ได้ศึกษากัน ฯลฯ และเช่นเคยค่ะ หากท่านผู้อ่านมีคำติชมใดๆที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาเว็บไซท์ของเราก็ยินดีส่ง e-mail มาได้ที่ editor@topscholar.org ของเรานะค่ะ สำหรับวินาทีนี้ต้องขอตัวไปทำหน้าที่ผู้ล่าข่าวสาร เพื่อมานำเสนอในครั้งต่อไป ลาก่อนค่ะ…

TopScholar’s Web Editor

วังวนของทหารในการเมืองไทย : ศึกษาผ่านโครงการก่อสร้างสนามบินสุวรรณภูมิ (ตอนที่ 2)

แนวคิดในการจะก่อสร้างสนามบินสากลกรุงเทพแห่งที่ 2 เริ่มเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2503 ในสมัยรัฐบาลทหารที่มีจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์เป็นนายกรัฐมนตรี โดยที่กระทรวงมหาดไทยได้ว่าจ้างบริษัท Litchfield Whiting Bowne and Associates ของสหรัฐอเมริกาภายใต้การสนับสนุนของ The United States Operations Mission to Thailand (USOM) ให้มาทำการวางผังเมืองกรุงเทพ และในรายงานผลการศึกษาดังกล่าวระบุว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องมีการแยกสนามบินพลเรือนออกจากสนามบินทหาร ซึ่งในขณะนั้นสนามบินพลเรือน และทหารใช้ร่วมกันอยู่ที่สนามบินดอนเมือง ดังนั้น การแยกสนามบินออกจากกันก็เท่ากับการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ ด้วยผลการศึกษานี้เองที่รัฐบาลทหารในสมัยนั้นหยิบยกขึ้นมาเป็นปฐมบทแห่งตำนานโครงการก่อสร้างที่ยาวนานที่สุดของประเทศไทย

อย่างไรก็ดีมีนักวิชาการด้านผังเมืองอย่าง ดร.ธงชัย โรจนกนันท์ (21) ได้ตั้งข้อสังเกตถึงจุดเริ่มต้นของโครงการดังกล่าวว่า มีเงื่อนงำและข้อสงสัย กล่าวคือ พบว่ารัฐบาลทหารในขณะนั้นอาจจงใจบิดเบือนการนำเสนอผลการศึกษาฉบับดังกล่าว โดยจงใจไม่พูดถึง “ระยะเวลา” ที่ในรายงานฉบับนั้นแนะนำว่า “ในอนาคตระยะยาว” ประเทศไทยจำเป็นต้องมีการแยกสนามบินพลเรือนออกจากสนามบินของทหาร การที่รัฐบาลในขณะนั้นได้ตอกย้ำให้สาธารณะชนเห็นถึงความจำเป็นในการแยกสนามบินพลเรือนออกจากสนามบินทหารโดยไม่กล่าวถึงระยะเวลาเช่นว่านี้ กลายเป็นกระบวนการสร้างความชอบธรรมให้กับจุดเริ่มต้นของโครงการดังกล่าวอย่างไม่รู้ตัว และกลายเป็นที่มาของแนวคิดในการก่อสร้างสนามบินสากลกรุงเทพแห่งที่ 2 ในที่สุด

ความคืบหน้าในการก่อสร้างสนามบินดังกล่าว มีความคืบหน้าอย่างมากในขณะที่ จอมพลสฤษดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี มีการพิจารณาข้อเสนอของบริษัทเอกชนทั้งไทย และต่างประเทศกว่า 15 บริษัท และรัฐบาลทหารโดยเฉพาะ จอมพลสฤษดิ์ เลือกที่จะเจรจากับ บริษัทอิตัลไทย อินดรัสเตรียลแห่งตระกูลกรรณสูตเพียงบริษัทเดียว และล่วงเลยไปจนกระทั่งถึงการร่างสัญญาเพื่อเตรียมลงนามก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ท่ามกลางความสงสัยของบริษัทเอกชนอื่นๆ ที่ไม่ได้รับการพิจารณาจากรัฐบาลว่ามีคุณสมบัติเพียงพอในการก่อสร้างสนามบิน โดยที่ “ระบบราชการ” ให้การสนับสนุน “รัฐบาลอำนาจนิยมโดยทหาร” อย่างเต็มที่ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงคมนาคม สำนักงบประมาณ สภาพัฒนาการเศรษฐกิจแห่งชาติ (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นสำนักงานคณะกรรมการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ) หรือ กรมวิเทศสหการ เป็นต้น

อย่างไรก็ตามโครงการดังกล่าวก็ต้องมีอันหยุดชะงักไปเมื่อ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2506 (22) และรัฐบาลของจอมพลถนอม กิติขจร มีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2506 ให้ชะลอโครงการดังกล่าวนี้ไว้ก่อน เพราะหลายหน่วยงานท้วงติงเรื่องงบประมาณที่จะใช้ในการลงทุนก่อสร้าง

ข้อมูลที่ผู้เขียนพบ ยืนยันตรงกันกับที่ ดร.ธงชัย และอดีตผู้ใหญ่ในกระทรวงคมนาคมหลายท่านได้ให้สัมภาษณ์กับผู้เขียนว่า เหตุที่ จอมพลสฤษดิ์ ต้องบิดเบือนการนำเสนอผลการศึกษาและเร่งรัดโครงการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ เพราะอาจจะมีผลประโยชน์จำนวนมหาศาลอยู่เบื้องหลัง ไม่ว่าจะเป็นผลประโยชน์ที่จะได้จากการเวนคืนที่ดิน และผลประโยชน์ที่จะได้รับจากบริษัทเอกชนผู้ก่อสร้าง ซึ่งกล่าวได้ว่า โครงการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ของกรุงเทพ ถือกำเนิดขึ้นบนผลประโยชน์ของทหารในยุคอำนาจนิยมที่มีระบบราชการเป็นกลไกสำคัญในการตอบสนองนโยบายดังกล่าว

ภายหลังจากที่ จอมพลสฤษดิ์ ถึงแก่อสัญกรรมลง โครงการดังกล่าวก็เริ่มเงียบหายไปด้วย เพราะติดปัญหาเรื่องงบประมาณที่จะใช้ในการลงทุนก่อสร้าง อย่างไรก็ดี พล.ท.พงษ์ ปุณณกันต์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมที่ยาวนานที่สุดของไทย (23) ก็ทำหน้าที่ในการผลักดันโครงการดังกล่าวนี้แทน จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ซึ่งมีความคืบหน้าไปมากโดยเฉพาะการประกาศเวนคืนและซื้อที่ดินบริเวณหนองงูเห่าตั้งแต่ปี พ.ศ. 2505 เรื่อยมาจนกระทั่งถึง พ.ศ. 2515 กระทรวงคมนาคมก็สามารถซื้อที่ผืนใหญ่ทางทิศตะวันออกของกรุงเทพได้มากถึง 10,000 ไร่ ซึ่งถือเป็นที่ดินผืนเดียวที่มีขนาดใหญ่ที่สุด และอยู่ใกล้กรุงเทพมากที่สุดอีกด้วย ภายหลังต่อมาพบว่า คุณหญิงสะอาด ปุณณกันต์ ภรรยาของพล.ท.พงษ์ ปุณณกันต์ ก็มีชื่อเป็นเจ้าของในกรรมสิทธิ์ที่ดินบริเวณหนองงูเห่าที่รัฐบาลจะต้องซื้อที่ดินด้วย และสามารถทำกำไรจากการกว้านซื้อที่ดินครั้งนั้นไปได้มากกว่า 1 ล้านบาท (24)

กล่าวได้ว่าความคืบหน้าของโครงการในครั้งนี้ก็เกิดขึ้นในช่วงยุคของรัฐบาลทหารที่มีระบบราชการเป็นกลไกสำคัญในการตอบสนองนโยบาย ตามอมตะวาจาของ พล.ท.พงษ์ ที่ว่า “นโยบายย่อมอยู่เหนือเหตุผลและสิ่งอื่นใด” (25) ที่ระบบราชการจะต้องปฏิบัติตาม พร้อมๆ กับผลประโยชน์ทับซ้อนกันระหว่าง “ผลประโยชน์ส่วนตัวและผลประโยชน์ส่วนรวม”

ความคืบหน้าของโครงการก่อขยายตัวขึ้นอีกครั้ง เมื่อบริษัทนอร์ทรอป แห่งสหรัฐอเมริกาเสนอตัวขอสัมปทานในการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ให้แก่รัฐบาลไทย โดยรัฐบาลไทยไม่ต้องใช้เงินลงทุนในการก่อสร้างสนามบินเลย เพื่อแลกกับการเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ในการบริหารจัดการด้านธุรกิจของสนามบินเป็นเวลา 20 ปี ข้อเสนอดังกล่าวได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีจากรัฐบาลคณะปฏิวัติของจอมพลถนอม ที่เพิ่งจะรัฐประหารรัฐบาลเลือกตั้งของตัวเอง (Autogolpe) มาเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 และสภาบริหารคณะปฏิวัติลงมติเห็นชอบให้กระทรวงคมนาคมเจรจาเงื่อนไข และรายละเอียดกับ บริษัทนอร์ทรอป จนนำไปสู่การลงนามในสัญญาฉบับที่ 1 เพื่อก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ภายใต้สัมปทานของ นอร์ทรอป เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2516 โดยที่โครงการดังกล่าวไม่มีการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการ (Feasibility Study) ยังไม่มีการจัดทำแผนแม่บท (Mater Plan) ไม่มีการเปิดประมูลเป็นการทั่วไป (International Biding) และยังไม่มีการศึกษาถึงความคุ้มค่าในผลตอบแทนที่รัฐบาลควรจะได้รับเลย (26)

อย่างไรก็ตาม โครงการดังกล่าวต้องหยุดลงอีกครั้งเมื่อเกิดเหตุการณ์ความวุ่นวายทางการเมืองในวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ 2516 เป็นเหตุให้รัฐบาลทหารที่ปกครองประเทศมายาวนานกว่า 16 ต้องออกจากอำนาจไป ทำให้โครงการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่นี้ได้รับการต่อต้านจากกระแสสังคมอย่างนัก โดยเฉพาะขบวนการนิสิต นักศึกษา อาจารย์ นักวิชาการ และสื่อสารมวลชน เป็นเหตุให้ บริษัทนอร์ทอรป ขอถอนตัวจากโครงการดังกล่าวไปเมื่อกลางเดือนมกราคม พ.ศ. 2517 ในสมัยรัฐบาลพระราชทาน สัญญา ธรรมศักดิ์
กล่าวได้ว่า ความคืบหน้าของโครงการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ในช่วงเวลาดังกล่าวนี้ เป็นความคืบหน้ามากที่สุดยุคหนึ่ง เพราะมีการลงนามในสัญญาก่อสร้างสนามบินไปแล้ว อีกทั้งมีการสำรวจดินบริเวณหนองงูเห่าที่จะใช้ในการก่อสร้างแล้วด้วย ซึ่งเป็นความคืบหน้าที่เกิดขึ้นพร้อมๆ ไปกับการสมประโยชน์กันระหว่างรัฐบาลทหาร ระบบราชการและบริษัทเอกชน

ภายหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 แม้ทหารจะมิได้เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองโดยตรง โดยการเป็นรัฐบาลอย่างในยุคก่อนหน้าก็ตาม แต่เราก็ปฏิเสธิอิทธิพลของทหารต่อการเมืองมิได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อกระบวนการกำหนดนโยบายของรัฐต่อกรณีการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่ที่หนองงูเห่า เพราะผู้เขียนพบว่าในยุคต่อมาทหารยังคงมีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดท่าทีและความเป็นไปของสนามบินแห่งใหม่ กล่าวคือ กองทัพในยุคสมัยของ พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ไม่ต้องการให้รัฐบาลที่เรามักเรียกว่า ประชาธิปไตยครึ่งใบ คือ มีนายกรัฐมนตรีที่เป็นทหาร แต่คณะรัฐมนตรีส่วนใหญ่เป็นนักการเมืองจากพรรคการเมืองต่างๆ ที่มาจากการเลือกตั้ง เข้ามาเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ของทหารในการก่อสร้างสนามบินแห่งใหม่มากนัก ทั้งที่นักการเมืองคนสำคัญๆ ในยุคนั้นต่างสนับสนุนโครงการนี้เป็นอย่างดี เช่น นายประสิทธิ์ ณรงค์เดช, พล.ร.อ.อมร ศิริกายะ, พล.ต.อ.ประมาณ อดิเรกสาร, นาวาอากาศโททินกร พันกระวี หรือ นายชุมพล ศิลปอาชา เป็นต้น

นักการเมืองต่างๆ เหล่านี้ ล้วนแสดงบทบาทอย่างชัดเจนในเดินหน้าผลักดันโครงการดังกล่าว แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จนัก เพราะทหารไม่ต้องการจะให้กลุ่มนักการเมือง ซึ่งถือเป็นกลุ่มผู้มีอำนาจใหม่เข้ามาเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นอย่างมหาศาลในโครงการก่อสร้างสนามบิน อีกทั้งนักการเมืองเองก็กล่าวไม่ได้ว่ามีจิตใจที่บริสุทธิ์ในการผลักดันโครงการดังกล่าวมากนัก การแทรกแซงของทหารในกระบวนการทางการเมือง จึงเกิดขึ้นเป็นระยะๆ เช่น การแสดงท่าทีของ พล.อ.อ.พะเนียง กานตรัตน์ ผู้บัญชาการทหารอากาศ (27) ในขณะนั้นว่า ทหารไม่เห็นด้วยกับการก่อสร้างสนามบินหนองงูเห่า โดยอ้างว่าที่บริเวณนั้นเป็นดินเลน ไม่เหมาะต่อการสร้างสนามบิน การสร้างสนามบินบริเวณนั้นเปรียบเสมือนการวาง “คอนกรีตบนเยลลี่” (28) หรือ การที่ทหารยอมย้ายบางส่วนของกองทัพอากาศออกไปจากสนามบินดอนเมืองเพื่อเปิดโอกาสให้รัฐบาลขยาย และปรับปรุงสนามบินดอนเมืองแทนการก่อสร้างสนาม�